سفر به قلعه ملک بهمن؛ ماجراجویی در دل تاریخ لاریجان

🚗 راهنمای مسیرهای دسترسی به قلعه ملک بهمن

برای رسیدن به این قلعه ی تاریخی، باید تا نزدیکی آبشار شاهاندشت در روستای شاهاندشت بروید. روش رسیدن به این روستا در بخش چگونه برویم در معرفی آبشار شاهاندشت به تفصیل بیان شده است. برای بازدید از این قلعه باید از سمت جنوب آبشار خود را به مسیر پاکوبی که تا قلعه ادامه دارد، برسانید توجه کنید که یک مسیر دقیقاً از سمت راست (جهت جنوبی) محل آبشار جدا می شود و از همان ابتدا شیب تندی   می گیرد که مناسبی نیست و توصیه نمی شود اگر از جوی سیمانی منتهی به آبشار کمی عقبتر بیایید، به یک ساختمان کوچک سیمانی و محدوده ی باغ های روستا می رسید.

جنوب غربی این ساختمان راه پاکوب مارپیچ مشخصی است که شما را به سمت قلعه می برد. به طور متوسط حدود ۴۵ دقیقه زمان نیاز دارید تا به قلعه برسید. برای رسیدن به پای   دیواره ی نمازیار، از کنار قلعه، وارد باغ شوید و در جهت غرب دهید تا از باغ خارج شوید. اکنون در جهت جنوب خود دیواره را مشاهده می کنید. بدون در نظر گرفتن شیب، کمتر از دویست متر با دیواره فاصله دارید. پای تکه صخره بزرگ قرار دارد که مسیر از کنار آن شروع می شود.

🥾 روایت صعود به قلعه از میان صخره‌های پرچالش  قلعه ملک بهمن

بعد از بازدید و احیاناً آب بازی در زیر آبشار شاهاندشت، می توانید از یکی از آثار تاریخی لاریجان بازدید نمایید.  قلعه ی ملک بهمن که گاهی به آن قلعه ی ملک قلا نیز می گویند از نوع قلعه های کوهستانی است و مانند تمامی قلعه های کوهستانی ایران بر روی یک کوه منفرد و مرتفع، درست بالای این آبشار شش طبقه ساخته شده است.

علت این کار با توجه به کاربری قلعه و محل ساخت آن، محافظت از حاکم و اطرافیان اوست. از طرفی این قلعه کوچک تر از آن است که بتوانیم آن را -قلعه شهر قلمداد کنیم. استفاده از موانع درون طبیعی در ساخت این نوع قلعه ها در جای جای ایران به وفور یافت می شود.

البته این قلعه را باید از بیرون تماشا کنیم؛ زیرا علاوه بر اینکه راه دستیابی به قلعه مشکل است و به توانایی و مهارت نیاز دارد بازدید آن از درون هم لطفی ندارد؛ به این دلیل که بیشتر ساختمان های داخلی آن بر اثر فرسایش خراب شده و البته قسمت هایی از آن بسیار خطرناک است و به این علت که دیواره های شمالی و شمال غربی آن به کلی ویران شده است، امکان سُر خوردن و افتادن در دره وجود دارد به کنار قلعه که رسیدید مسیر پاکوب را که کمی ادامه دهید، می توانید دیواره های عظیم قلعه را ببینید.

با اندکی دقت در می یابیم که این قلعه ی دفاعی از سه سمت محصور شده و دسترسی به آن غیر ممکن بوده است. این قلعه از سمت شمال مشرف به پرتگاهی با ارتفاع بیش از پنجاه متر است که دیواره های سنگی دورتادور آن را فرا گرفته است. (البته این نمای قلعه را باید از پایین آبشار مشاهده کنید بهترین نقطه برای دیدن این نما، کمی قبل از رسیدن به میدان روستا می باشد.) در قسمت شرقی تنگه ای قرار دارد که آب آبشار شاهاندشت را به طرف پایین هدایت می کند و به واسطه ی عوامل طبیعی، غیر قابل دسترسی است.

قسمت شمال قلعه نیز با دیوارهای عریض و طویل مسدود شده است. فقط قسمت غربی قلعه که راه رفت و آمد درون قلعه بوده، راه نفوذ به قلعه محسوب می شده که مقداری از آن نیز به دلیل وجود عوامل طبیعی و مصنوعی مانند دیوار، غیر قابل دسترسی بوده است دیواره ی نمازیار مسیر مناسبی برای سنگ نوردی می باشد. مسیر عقاب های این دیواره تقریبا ۳۰۰ متر طول دارد که بیشتر آن رل کوبی شده است. برای اطلاعات بیشتر در مورد مسائل فنی این دیواره با این شماره تماس بگیرید: آقای داوود لشکری ۹۵۶۶۸۹۳-0911

🏕️ کمپینگ در دل طبیعت و گزینه‌های شب‌مانی در نزدیکی قلعه ملک بهمن

این برنامه را می توانید به راحتی در یک روز اجرا نمایید. با این وجود بهتر است بدانید که در اطراف قلعه مابین درختان در جهت جنوب، جنوب غربی و بخشی از دره ی جنوب شرقی قلعه (البته با رعایت قواعد ایمنی برپایی چادر در دره)، قسمت های مختلفی وجود دارد که می توانید در آن جا چادر کمپینگ بزنید. هم چنین امام زاده الیاس که در فاصله ی کمی از قلعه قرار دارد نیز مکان مناسبی برای شب مانی است. در مورد امکانات اقامتی امام زاده الیاس در بخش کجا بمانیم معرفی غار الیاس تنگه، اطلاعاتی را آورده ایم.

📌 نکاتی مهم برای سفر ایمن و لذت‌بخش

تا جایی که امکان دارد از رفتن به درون قلعه خودداری کنید. علاوه بر خطرناک بودن ورود به قلعه به دلیل شیب زیاد با توجه به وضعیت کنونی قلعه داخل شدن نتیجه ای جز تخریب بیشتر این اثر ملی ثبت شده ندارد. انتهای مسیر رودخانه که در حقیقت اول آبشار می باشد بسیار لیز و خطرناک است تماشای این صحنه ی زیبا را از دور تجربه کنید تا خدای ناکرده دچار حادثه نشوید.

🖼️ در خصوص قلعه ملک بهمن بیشتر بدانیم:

در زمان حکومت شاه طهماسب (۹۸۴ – ۹۳۰ هـ .ق) سه طبقه از سلاطین استندار که بنی اعمام (پسر عمو) بودند، در این منطقه حکومت داشتند ملک عزیز والی نور، ملک السلطان محمد والی کجور و مَلک بهمن والی لاریجان بود.

«فرهاد خان قرامانلو – سپهسالار شاه عباسی، پس از فتح قلعه ی آمل که از قلاع ملک بهمن بوده به او پیغام فرستاد و او را به اطاعت از شاه عباس دعوت کرد. ملک بهمن با اینکه دو سه بار به خدمت شاه عباس رفته بود ولی باطناً خیال تسلیم نداشت فرهاد خان به ملک قلا آمد و قلعه را به توپ بست و مشغول تهیه ی سایر لوازم برای تسخیر قلعه گردید جماعت امیری (امیری نام منطقه ای است که از روستای شنگلده و شاهاندشت شروع می شود و با روستای هاره خاتمه می یابد.

، که از سپاهیان ملک بهمن بودند با فرهاد خان موافقتی نمودند. ملک بهمن دستور داد تا وردان امیر را که رئیس آن ها بود، کشتند. جماعتی امیری از او برمیدند و راه پنهانی قلعه را به فرهاد خان .نمودند ملک بهمن به خانه ی فرهاد خان آمد و او را به قلعه دعوت کرد تا حیله و تزویری در کار او کند و او را همراه خود او کند.

فرهاد خان قبول نکرد و به خود او نیز اجازه مراجعت نداد و او را همراه خود به خدمت شاه عباس فرستاد. شاه عباس ملک بهمن را به فرهاد خان سپرد و فرهاد خان او را به بازماندگان ملک حسین لواسانی داد تا او را به قصاص خون پدر کشتند ملک حسین لواسانی قبلا به علت طرفداری از شاه عباس به دستور ملک بهمن کشته شده بود.» مصالح یا آژند به کار رفته در این بنا بیشتر سنگ، ساروج، گچ و چوب بوده است.

در قسمت تنگه ی آبشار بناهایی از خشت قالب بزرگ دیده شده که ظاهراً بعدها ساخته شده اند هر جایی که توانسته اند قطعه زمینی مسطح به وجود بیاورند اتاقی و پناهگاهی ساخته اند. برای ساختن بنیاد دیوارها و برج های قلعه بیشک استادان بنا و مصالح را در زنبیل گذاشته و آویخته اند. این قلعه در بین قلاع کوهستانی البرز ازاهمیت خاصی برخوردار است. برخی عقیده دارند با توجه به نوع قرار گرفتن مصالح این بنا متعلق به دوره ی قبل از اسلام است ولی برخی دیگر معتقدند با توجه به تکه های به دست آمده از قلعه متعلق به دوره های قبل تر می باشد.

مردم نواحی واقع در دامنه های شمالی البرز به سبب برخورداری از راه های صعب العبور و کوهستانی و جنگل پردرخت معمولا از در نافرمانی در می آمدند و از همین رو این نواحی در تمامی دوره های هخامنشی و ساسانی و نیز غزنویان و سلجوقیان در اختیار حکومتی نیمه مستقل بود این وضع تا دوره ی صفوی ادامه یافت. این قلعه با مغلوب شدن ملک بهمن پسر ملک کیومرث، آخرین حاکم سلسله ی استندار لاریجان در جنگ با  فرهادخان فرستاده شاه عباس صفوی ویران گردید.

به دلیل تخریب های متعددی که در این اثر تاریخی صورت گرفته نقشه و پلان معماری مشخصی را نمی توان در آن مشاهده کرد اما در برخی کتب نمای کلی از نقشه و چگونگی ترتیب سازه های مختلف به صورت اجمالی بیان شده است.

این قلعه ظاهرا از چند طریق نگهبانی می شده است. یکی از طریق برج نگهبانی قلعه که در جنوب غربی قلعه در اراضی سنگ دروازه بر دامن رشته ی مازیار کر بنا شده به گونه ای که بر راه قدیم آمل مسلط بوده است.

البته نگارنده در تحقیق میدانی اثری از این برج نگهبانی ندید دیگر آن که در ارتفاعات اطراف روستای آخا در نزدیکی روستای وانا مکانی به نام سه طاق وجود دارد که طبق گفته ی برخی از افراد محلی یکی از مناطق دیده بانی برای حفظ امنیت این قلعه بوده است با این توضیح که با وجود فاصله ی زیاد این منطقه با قلعه، اشراف کاملی وجود دارد.

برج گنبد سی مهم ترین برج دیده بانی قلعه به حساب می آید. این برج در فاصله ی یک کیلومتری پارکینگ ورودی روستای شاهاندشت و در جهت شمال غربی آن قرار دارد و جاده ای خاکی به سمت آن کشده شده است. بقایای این بنا که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است هنوز پارجاست.

🏞️ وجه تسمیه قلعه ملک بهمن

این قلعه با نام های ملک بهمن، ملک قلا و ملک قلعه خوانده می شود. هر سهی این اسامی به معنای قلعه ی ملک است که یادآور نام ملک بهمن پسر ملک کیومرث پسر ملک کاووس است که آخرین سلطان سلسله ی استندار لاریجان بوده و در سال ۱۰۰۵ هـ ق به امر شاه عباس اول به قتل می رسد.