سنگ های آسمانی | اعضای کوچک منظومه شمسی

سنگ های آسمانی | اعضای کوچک منظومه شمسی

سنگ های آسمانی یکی از بی شمار اجرام در حال گردش به دور خورشید می باشند. به این سنگ ها گاهی سیارک یا خرده سیاره نیز گفته می شود. بیش تر آن ها در کمربندی بین مدار مریخ و مشتری قرار گرفته اند. این کمربند بیش از ۲۰۰ سنگ آسمانی با قطری بیش از ۱۰۰ کیلومتر دارد. دانشمندان تخمین می زنند که قریب به 750،000 سنگ آسمانی با قطر بیش از یک کیلومتر و میلیون ها قطعه کوچک تر در این کمربند حضور دارند.

میانگین دمای سطح این اعضای منظومه شمسی ۷۳- درجه سانتی گراد است. ستاره شناسان به درستی منشاء این اجرام را نمی دانند بر اساس تئوری های اولیه بیش تر سنگ های شناخته شده تکه ای از باقی مانده یک جرم بزرگ تر هستند. این اجرام از زمان تشکیل سیارات باقی   مانده اند. در جاهای دیگر از منظومه شمسی اجرام با یک دیگر متصل شده و سیارات و اقمار را تشکیل داده اند.

ابعاد 

تنوع ابعاد در سنگ های آسمانی بسیار زیاد است. بزرگ ترین و نخستین سنگ شناخته شده، سرس ، در سال ۱۸۰۱ کشف شد. قطر آن ۹۳۳ کیلومتر است به نظر می رسد جرم سرس به اندازه جرم یک سوم از کل سنگ های آسمانی باشد. یکی از کوچک ترین سنگ های آسمانی که در سال ۱۹۹۱ کشف شد و ۱۹۹۱ بی ای (۱۹۹۱BA) نام گرفت، قطری تنها معادل ۶ متر دارد.

ترکیب بندی

مطالعاتی که بر روی نور باز تابانده شده از سطح سنگ های آسمانی صورت گرفته، اطلاعاتی درباره ترکیب بندی آن ها به ما داده است. ستاره شناسان این سنگ ها را بر اساس ترکیب بندیشان به دو دسته کلی تقسیم کرده اند. یک گروه آن هایی هستند که در قسمت بیرونی کمربند قرار گرفته اند. این سنگ ها غنی شده از کربن می باشند. ترکیب بندی آن ها از زمان شکل گیری منظومه شمسی تغییر زیادی نکرده است. گروه دیگر سنگ هایی هستند که در قسمت درونی کمربند جای دارند. آن ها سرشار از مواد معدنی هستند. این گروه از سنگ های آسمانی از مواد مذاب شکل گرفته اند.

اندازه گیری سنگ های آسمانی

از دهه ۱۹۹۰، ستاره شناسان به سه روش ابعاد سنگ ها را مشخص می کنند در روش اول آن ها از تلسکوپ برای تشخیص فاصله سنگ آسمانی تا خورشید، مقدار بازتاب نور و مقدار حرارتی که سنگ متساطع می نماید استفاده می کنند مقدار نور یا حرارتی که به زمین می رسد به اندازه و فاصله سنگ آسمانی تا خورشید بستگی دارد. بنابر این محاسبه فاصله و نور بیانگر ابعاد سنگ است در روش دوم هنگامی که سنگی از مقابل ستاره ای عبور کند ستاره شناسان با تلسکوپ آن را زیر نظر می گیرند و در روش سوم از رادیو تلسکوپ یا تلسکوپ رادیویی برای تهیه تصویری از سنگ آسمانی استفاده می شود.

 در سال ۱۹۹۱، دانشمندان روش چهارم را نیز برای این منظور به کار گرفتند. روش چهارم مشاهده از فاصله نزدیک است که توسط تلسکوپ های فضایی صورت می گیرد در آن سال سفینه ایالات متحده، گالیلئو، نخستین عکس دقیق از یک سنگ آسمانی را تهیه کرد. این سنگ گاسپرا نامیده می شد و ابعاد آن ۱۹×۱۲×۱۱ کیلومتر بود.

در سال ۱۹۶۹، ناسا سفینه نییر را به فضا فرستاد. این سفینه در سال ۱۹۹۷ به فاصله ۱۲۱۶ کیلومتری سنگ آسمانی به نام ماتیلد قرار گرفت یک سال پس از آن این سفینه به فاصله ۲۳۷۸ کیلومتر از سنگ آسمانی اروس ۴ فرستاده شد. در فوریه ۲۰۰۰ سفینه نییر در مداری حول اروس قرار گرفت. در سال ۲۰۰۱ برای یاد بود شومیکر ستاره شناس آمریکایی، نام سفینه نییر به نییر شومیکر تغییر پیدا کرد. در فوریه ۲۰۰۱ نییر شو میکر نخستین سفینه ای بود که بر سطح یک سنگ آسمانی فرود آمد.

مدار

بیش تر سنگ های آسمانی در یک کمربند، مدارهای بیضی شکلی را دنبال می کنند. گروه های سنگ های آسمانی که در یک مدار قرار دارند را به یاد کیوتو گو هیرایاما، ستاره شناس ژاپنی که برای نخستین بار آن ها را کشف کرد خانواده های هیر ایاما می نامند.

بسیاری از سنگ ها، در مدارهایی خارج از کمربند سنگ های آسمانی قرار دارند برای مثال تعدادی از سنگ ها که تروجان نام دارند در مداری که سیاره مشتری آن را طی می کند حرکت می کنند سه گروه از سنگ ها به اسامی آتن، آمور و آپولو در قسمت داخلی منظومه شمسی می باشند و اصطلاحاََ  سنگ های همسایه زمین نامیده می شوند برخی از همین سنگ ها گاهی مدار مریخ را قطع می کنند و برخی دیگر گاهی وارد مدار زمین می شوند.

برخورد سنگ های آسمانی

بسیاری از دانشمندان بر این باورند که در ۶۵ میلیون سال پیش یکی از سنگ های نزدیک به زمین با این سیاره برخوردکرده و ضمن ایجاد تغییرات وسیع آب و هوایی به انقراض دایناسورها منجر گردیده است. این شهاب سنگ چاله ای بزرگ به نام چیکشولوب در مرکز شبه جزیره یوکاتان مکزیک به قطر ۳۰۰ کیلومتر ایجاد کرده است. در سال ۱۹۰۸، یک شیء در ارتفاع ۱۰ کیلومتری رودخانه تو نگوسکا در سیبری منفجر شد. این احتمال وجود دارد که این شیء هسته یک دنباله دار یک شهاب سنگ بزرگ و یا یک سنگ آسمانی کوچک بوده باشد. به هر حال این انفجار موجب نابودی جنگل ها و آتش سوزی منطقه ای به عرض ۸۰ کیلومتر شد.

گرانش سیاره مشتری باعث وقوع تغییرات آهسته ای در مدار سنگ های آسمانی می شود. این تغییرات منجر به برخورد این سنگ ها با یک دیگر و ایجاد تکه های کوچک تر می گردد و در نتیجه احتمال برخورد آن ها با هم بیش تر و بیش تر می شود گاهی برخی از این تکه ها به شکل شهاب سنگ وارد جو زمین می شوند.