دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS در مسیر خروج از منظومه شمسی و فاصله گرفتن از زمین، همچنان باعث شگفتی و هیجان ستارهشناسان است. در تصویر ثبتشده از این دنبالهدار توسط تلسکوپ فضایی هابل، میتوان نوری سفید با درخشش آبی را مشاهده کرد که پژوهشگران را شگفتزده میکند.
شگفتیهای دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS
باوجود اینکه دنبالهدار 3I/ATLAS در حال دور شدن از زمین و ترک منظومه شمسی است اما باز هم نکات شگفتانگیزی برای پژوهشگران بههمراه دارد. مشاهدات و بررسیهای جدید نشان میدهند که ساختارهای جتی موجود در «ضددم» رو به خورشید این دنبالهدار، که در برخی رصدها تا حدود ۶۲۰ هزار مایل (نزدیک به یک میلیون کیلومتر) امتداد داشتهاند، همزمان با نزدیک شدن 3I/ATLAS به خورشید و در بازه زمانی حدود هر ۷ ساعت و ۴۵ دقیقه دچار نوسان میشدند.
البته دنبالهدارها معمولا بهدلیل دم و هالهای از گاز و غبار شناخته میشوند که بر اثر تابش خورشید از هسته آنها جدا میشود. بااینحال، این دمها اغلب در جهت مخالف خورشید قرار دارند. بههمین دلیل، «ضددم» پدیدهای نادر است، چراکه دم دنبالهدار برخلاف حالت معمول، به سمت خورشید شکل میگیرد.
3I/ATLAS سومین جرم شناختهشدهای است که از نزدیکی ستارهای دیگر وارد منظومه شمسی ما شده است. نخستین مورد، سنگ فضایی کشیده و سیگارمانند «اوموآموا» بود که در اکتبر ۲۰۱۷ هنگام عبور از منظومه شمسی شناسایی شد.
دومین مورد کشفشده نیز اولین دنبالهدار میانستارهای، یعنی 2I/Borisov بود که در آگوست ۲۰۱۹ مشاهده شد. این پدیده نادر است و به ندرت اتفاق میافتد اما دانشمندان پیش از دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS هم دنبالهدارهایی با ضددم رو به خورشید و فوارههای نوسانی را مشاهده کردهاند که از منظومه شمسی سرچشمه میگرفتند. بااینحال، این نخستین باری است که خروج گاز به این شکل در یک دنبالهدار میانستارهای مشاهده و ثبت میشود.
اکتشافات جدید با دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS
پژوهشگرانی که پدیده ضددم دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS را کشف کردهاند، طی مطلبی که در سایت arXiv منتشر شده، اینطور گفتهاند که: «توصیف فوارههای نوری در 3I، فرصتی کمنظیر برای بررسی رفتار فیزیکی جرم بکری که در یک منظومه سیارهای دیگر شکل گرفته است را فراهم میکند.»
تحقیقات این تیم پژوهشی در زمینه رصد دنبالهدار 3I/ATLAS، طی 37 شب از تاریخ بین ۲ ژوئیه تا ۵ سپتامبر ۲۰۲۵، با استفاده از تلسکوپ دوقلوی دو متری (TTT) که یک سامانه رباتیک واقع در رصدخانه تیده در جزیره تنریف از مجمعالجزایر قناری است، انجام گرفته که طی آن فوارههای لرزان را در گیسوی دنبالهدار شناسایی کردند.
این مشاهدات به محققان امکان داد روند تغییر گیسوی دنبالهدار را دنبال کنند؛ بهگونهای که پیش از ماه اوت به شکل یک بادبزن غباری رو به خورشید دیده میشد و سپس به یک ضددم خورشیدی تبدیل شد. پژوهشگران این تغییر را به افزایش تاثیر تابش خورشیدی بر ذرات غبار موجود در گیسو نیز نسبت میدهند. چراکه این پدیده همزمان با نزدیک شدن 3I/ATLAS به خورشید در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانیکه فاصله آن تا خورشید چیزی حدود حدود ۱۳۰ میلیون مایل (۲۱۰ میلیون کیلومتر) بود.
ساختار فوارهای این دنبالهدار طی ۷ شب و در تاریخ ۳ تا ۲۹ آگوست، در ضددم 3I/ATLAS نیز مشاهده شد. حرکت نوسانی این فوارهها به تیم پژوهشی نشان داد که هسته یخی این جرم میانستارهای هر ۱۵ ساعت و ۳۰ دقیقه یکبار به دور خود میچرخد؛ دورهای که کوتاهتر از تخمینهای قبلی برای دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS بود.
دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS در مسیر ترک منظومه شمسی
درنهایت؛ دنبالهدار میانستارهای 3I/ATLAS در 19 دسامبر به نزدیکترین فاصله خود از زمین، یعنی چیزی حدود 168 میلیون مایلی (270 میلیون کیلومتر) سیاره ما رسید. از آن زمان تا امروز، دنبالهدار 3I/ATLAS در مسیر حرکت به سمت خارج از منظومه شمسی بوده است. هرچند مانند اجسام فضایی دیگر از جمله اوموآموا و 2I/Borisov، انتظار میرفت که این دنبالهدار هم در نهایت منظومه شمسی را برای همیشه ترک کند. بااینحال، حتی باوجود ناپدید شدن 3I/ATLAS در آینده نزدیک، تاثیر قابل توجه این جرم فضایی بر علم به سادگی از بین نخواهد رفت.
