دنباله دار ها | مهمانان یخی و اسرارآمیز منظومه شمسی
دنباله دار یک جرم یخی است که غبار و گاز درون خود را بیرون می پاشد. بیشتر دنباله دارهایی که ما از زمین مشاهده می کنیم در مدار بیضی شکل بزرگی به دور خورشید در گردش هستند. هر دنباله دار از یک هسته جامد که توسط ابری به نام گیسو احاطه شده است تشکیل می شود. دنباله دارها دارای یک یا دو دم نیز هستند. اغلب دنباله دارها آن قدر کوچک یا کم نور هستند که از زمین بدون تلسکوپ دیده نمی شوند.
با اینحال برخی از آن ها تا هفته ها در آسمان با چشم غیر مسلح دیده می شوند. ما دنباله دارها را به دلیل گاز و غبار موجود در گیسو و همین طور بازتاب نور در قسمت دم آن ها می بینیم هم چنین گازهای دنباله دارها انرژی را که از خورشید جذب کرده اند پخش میکنند و این باعث درخشش آن ها می گردد.
ستاره شناسان دنباله دارها را بر حسب زمانی که برای یکبار گردش به دور خورشید در مدار خود صرف می کنند، طبقه بندی می نمایند دنباله دارهای دوره کوتاه کمتر از ۲۰۰ سال زمان برای گردش در مدارشان نیاز دارند و دنباله دارهای دوره بلند بیش از ۲۰۰ سال زمان برای یکبار گردش خود به دور خورشید صرف می کنند.
ستاره شناسان در مورد دنباله دارها بر این باورند که آن ها باقی مانده مجموعه ای از گاز، یخ، سنگ و غبار هستند که حدود 4/6 میلیارد سال پیش در منطقه بیرون سیارات شکل گرفتند. بعضی از دانشمندان معتقدند که برخی دنباله دارها آب و مولکول های کربن لازم برای تشکیل حیات در زمین را به این سیاره آورده اند.
قسمت های مختلف یک دنباله دار
هسته دنباله دارها یک توپ از یخ و ذرات غبار سنگی است که شبیه به یک گلوله برفی کثیف می باشد. یخ هسته دنباله دار عمدتاً از آب منجمد تشکیل شده است اما ممکن است مواد منجمد دیگری نظیر آمونیاک، دی اکسید کربن، مونوکسید کربن و متان نیز در آن وجود داشته باشد دانشمندان تصور
می کنند که هسته برخی از دنباله دارها ترد و شکننده است چرا که آن ها شماری دنباله دار پیدا کرده اند که بدون هیچ دلیل واضحی خرد شده اند.
با نزدیک شدن دنباله دار به قسمت های داخلی منظومه شمسی گرمای خورشید منجر به تبخیر قسمتی از یخ موجود در سطح هسته دنباله دار شده و ذرات غبار و گاز با فشار از دنباله دار به فضا خارج می گردند و به این شکل قسمت گیسو را شکل می دهند. پرتوهای خورشید ذرات غبار را از قسمت گیسو به بیرون هل می دهند این ذرات سبب تشکیل دم غباری دنباله دار میشوند به طور هم زمان بادهای خورشیدی بخشی از گازهای دنباله دار را به یون (ذرات باردار) تبدیل می.کند.
این یون ها نیز به بیرون از گیسو جریان پیدا کرده و دم یونی را شکل می دهند. از آن جایی که دم های دنباله دارها توسط پرتوها و بادهای خورشیدی جارو زده می شوند همیشه در جهت مخالف خورشید قرار می گیرند. این گونه تصور می شود که قطر هسته بیشتر دنباله دارها حدود ۱۶ کیلومتر یا کمتر است قطر برخی از گیسوها می تواند به ۱6/1 میلیون کیلومتر برسد. برخی از دم ها نیز در مسافتی معادل ۱۶۰ میلیون کیلومتر گسترده می شوند.
زندگی یک دنباله دار
دانشمندان فکر میکنند دنباله دارهای دوره کوتاه از کمربند کویپر که دور تر از مدار سیاره پلوتون قرار دارد می آیند. کشش گرانشی سیارات خارجی منظومه شمسی می تواند بر این اجرام تاثیر گذاشته و آن ها را به درون منظومه شمسی بکشاند. دنباله دارهای دوره بلند از ابر اورت میآیند مجموعه ای از اجرام در فاصله ای هزار برابر فاصله پلوتون از خورشید که مانند کره ای منظومه شمسی را در بر گرفته است. فعل و انفعالات گرانشی ستارگان در حال گذر باعث می شود که این اجرام یخی به درون منظومه شمسی راه یابند.
هر بار که یک دنباله دار وارد منظومه شمسی می شود قسمتی از یخ و غبار خود را از دست می دهد. گاهی قسمتی از دنباله آن ها پس از ورود به جو زمین به شکل شهاب سنگ در آمده و در اتمسفر زمین می سوزد. در نهایت بعضی از دنباله دارها همه یخ خود را از دست می دهند آن ها از هم می پاشند و تبدیل به ابری از غبار می شوند و یا به صورت اجرام غیر فعالی نظیر سنگ های آسمانی در می آیند.
مدارهای بلند بیضی شکل دنباله دارها میتوانند از مدارهای تقریبا دایره ای سیارات عبور کنند. در نتیجه گاهی دنباله دارها با سیارات و اقمار آن ها برخورد می کنند. بسیاری از چاله های برخوردی در منظومه شمسی به دلیل برخورد همین دنباله دارها ایجاد شده اند.
مطالعه دنباله دارها
بسیاری از نکاتی که دانشمندان امروزه درباره دنباله دارها می دانند، از مطالعه گسترده دنباله دار هالی که در سال ۱۹۸۶ از نزدیکی زمین گذر کرد، به دست آمده است. پنج فضا پیما در نزدیکی هالی قرار گرفتند و اطلاعاتی را در مورد شکل ظاهر و ترکیبات شیمیایی آن جمع آوری کردند. چندین کاوش گر نیز به قدری به آن نزدیک شدند که بتوانند هسته آن که به طور معمول با گیسو پوشانده شده بود را مورد بررسی قرار دهند.
از اطلاعات به دست آمده مشخص شد که هسته هالی سیب زمینی شکل و حدود ۱۵ کیلومتر طول دارد. این هسته به طور مساوی متشکل از یخ و غبار بود حدود ۸۰ درصد از بخش یخی آن آب منجمد و ۱۵ درصد از آن مونوکسید کربن منجمد بود ۵ درصد باقی مانده نیز شامل دی اکسید کربن منجمد، متان و آمونیاک می شد. دانشمندان معتقدند که دیگر دنباله دارها از نظر شیمیایی شبیه به هالی می باشند.
دانشمندان به طور غیر منتظره ای متوجه شدند که رنگ هسته دنباله دار ،هالی سیاه و کاملا تیره است. آن ها فهمیدند که هسته یخی این دنباله دار و یا شاید اغلب دنباله دارها با پوسته سیاهی از غبار و سنگ پوشیده شده است. این دنباله دارها تنها زمانی گازهای درون خود را با فشار خارج می کنند که سوراخ های موجود در این پوسته سیاه به سمت خورشید قرار گیرد.
دنباله دار دیگری که توسط دوربین های فضاپیما مشاهده شده دنباله دار برلی است. فضاپیمای اعماق فضای ۱ در سال ۲۰۰۱، هسته برلی را که تقریبا نصف هسته هالی است مشاهده کرد. هسته این دنباله دار نیز به شکل سیب زمینی است و دارای پوست های سیاه می باشد مانند هالی، این دنباله دار نیز تنها زمانی گازهای درون خود را بیرون می باشد که سوراخ های پوسته آن رو به خورشید قرار گرفته باشند.
در سال ۱۹۹۴، ستاره شناسان دنباله داری به نام شو میکر لوی ۹ که تکه تکه شده بود و با سیاره مشتری برخورد نمود را مشاهده کردند. یکی از فعال ترین دنباله دارهای ۴۰۰ سال اخیر هیل باپ نام دارد که در سال ۱۹۹۷، از فاصله ۱۹۷ میلیون کیلومتری زمین گذر کرد البته این برای یک دنباله دار فاصله کمی نیست اما به دلیل هسته غیر عادی و بسیار درخشان این دنباله دار با چشم غیر مسلح نیز قابل رصد بود تخمین زده شده است که قطر هسته سته آن بین ۴۰ تا ۵۰ کیلومتر بوده است.
در سال ۲۰۰۴، فضاپیمای آمریکایی استارداست به نزدیک هسته دنباله دار وایلد ۲ رفت و اطلاعاتی را از گیسوی این دنباله دار جمع آوری نمود همچنین در همان سال آژانس فضایی اروپا فضاپیمای رزتا را که قرار است در سال ۲۰۱۴ به مدار دنباله دار چاریومف – گراسیمنکو برسد ارسال کرد. رز تا یک کاوش گر کوچک با خود حمل می کند که برای فرود در هسته این دنباله دار طراحی شده است.
