جاش دوری در تازهترین پدیده توقف بزرگ ماه، لحظهای تماشایی از حرکت ماه بر فراز استونهنج را ثبت کرد. تصویری که با نام رقص ماه مشهور است.
رقص ماه بر فراز استون هنج
بیش از ۴۰۰۰ سال پس از آنکه سنگهای استونهنج در جایی که امروز دشت سالزبری در بریتانیا نامیده میشود، برپا شدند، اخترشناسان و باستانشناسان همچنان در حال بررسی ارتباط آن با آسمان بالای سر هستند. بهویژه، در حالی که استونهنج به خاطر همراستایی با خورشید مشهور است، برخی دانشمندان معتقدند این بنا و معبد قدیمی با ماه هم در ارتباط بوده است.
عکاس نجومی، جاش دوری، این مفهوم را بهصورت بصری در اثری که آن را رقصیدن ماه نامیده ثبت کرده است؛ دنبالهای که حرکت قوسی و چشمگیر ماه را بر فراز سنگهای عظیم استونهنج نشان میدهد. این تصویر ترکیبی، طی یک شب و در جریان توقف بزرگ ماه 5/2024 ثبت شده است؛ همراستایی شگفتانگیز میان زمین و ماه که هر ۱۸.۶ سال، تنها یکبار رخ میدهد.
علت پیوند استون هنج و ماه چیست؟
همراستایی و پیوند ماه و استونهنج، به دلیل محور چرخش مایل زمین و انحراف کمتر مدار خود ماه است. انحراف زمین باعث پدید آمدن فصلها شده و ماه و خورشید را در محور بالا و پایین جابهجا میکند. اما از آنجا که مدار ماه ۵.۱۴ درجه نسبت به دایرهالبروج انحراف دارد، ماه نوعی جابهجایی اضافی و ظریفتر هم انجام میدهد.
هر ۱۸.۶ سال، با چرخش آرام و تدریجی مدار ماه، این انحرافها با هم همراستا شده و باعث طلوع و غروب ماه در دورترین نقاط شمالی و جنوبی خود میشوند؛ پدیدهای که در منطقه استونهنج، رقص ماه را ایجاد میکند. در واقع طی این جابهجاییهای تدریجی، ماه به میلهایی حدود ۲۸.۷ درجه شمال یا جنوب استوای سماوی میرسد که علت اصلی قوسهای بسیار پایین و غیرمعمول ماه آن بر فراز استونهنج هستند.
پژوهشها و بررسیها درباره همراستایی ماه و استون هنج
توقف بزرگ اخیر توجه پژوهشگران را جلب کرد و از این فرصت استفاده کردند تا همراستاییهای احتمالی ماه با استونهنج را محک بزنند. کلایو راگلز، باستاناخترشناس دانشگاه لستر، در بیانیه خبری سال ۲۰۲۴ که این برنامه را اعلام میکرد گفت: «ارتباط معماری استونهنج با خورشید بهخوبی شناخته شده، اما پیوند آن با ماه کمتر درک شده است.»
بهطور خاص، مجموعهای از چهار سنگ که به سنگهای ایستگاه معروف هستند، در قالب مستطیلی بیرون از حلقه سنگهای عظیم قرار گرفتهاند. محور کوتاه این مستطیل به سوی طلوع خورشید در نیمه تابستان و غروب خورشید در نیمه زمستان اشاره دارد که همان همراستاییهای معروف انقلابهای تابستانی یا خورشیدی هستند. اما در کشف جدید پژوهشگران متوجه شدند که محور بلند سنگهای ایستگاه به سمت جنوبیترین نقطه طلوع ماه در زمان توقف بزرگ ماه نشانه رفته است. راگلز در اینباره میگوید: «سالهاست پژوهشگران درباره عمدی بودن این موضوع بحث میکنند و اگر چنین بوده، این کار چگونه انجام شده و هدف آن چه بوده است.»
مراحل ثبت عکس رقص ماه
برای ثبت این نقطه تلاقی افسانهای در تاریخ و علم مدرن، دوری روز ۴ اوت ۲۰۲۵ را انتخاب کرد؛ زمانیکه میل ماه در آن روز حدود منفی ۲۸ درجه بود. در واقع ماه در عرض جغرافیایی ۵۱ درجه شمالی استونهنج، بیش از ۱۱ درجه از افق بالاتر نمیآمد و دوری این امکان را داشت که رقص ماه را به زیباترین شکل ثبت کند.
دوری پیشتر از طرف موسسه خیریه English Heritage که مدیریت محوطه استونهنج را بر عهده دارد، از این مکان عکاسی کرده بود؛ درنتیجه بهراحتی اجازه نصب و استقرار تجهیزات خود در نزدیکی محل شمالیترین سنگ ایستگاه را پیدا کرد. او برای برنامهریزی این عکس از The Photographer’s Ephemeris، یک ابزار آنلاین و اپلیکیشن موبایلی که برای تجسم موقعیت اجرام آسمانی ساخته شده است، استفاده کرد.
از آنجا که ماه در مرحله کوژ رو به کامل شدن بود، دوری نیمه نخست این دنباله را در آخرین روشنایی گرگومیش ثبت کرد؛ زمانیکه بهدلیل تغییر مداوم نور، نیازمند تنظیم دقیق نوردهی و شاتر بود. پس از آن، با فرارسیدن تاریکی شب، او سرعت شاتر را کاهش داد تا ماه بیش از حد روشن ثبت نشود و جزئیات قرص آن به خوبی حفظ شود.
دوری میگوید: «آسمان نسبتا مهآلود بود، در نتیجه نور شدت و شفافیت کمتری نسبت به حد انتظار داشت. همین موضوع باعث شد که جلوهای بصری و خیرهکننده بر فراز این بنا شکل بگیرد.»
دیدگاه دوری درباره عکاسی نجومی
دوری یک عکاس نجومی حرفهای و نویسنده کتاب Assignments: Night Photography 52 از انتشارات Ammonite Press، ۲۰۲۵ است، کتابی که درسها و چالشهای هفتگی او به مدت یکسال را شامل میشود. او به عکاسان مناظر شبانه توصیه میکند، ارتباط عمیقتری با سوژه خود برقرار کنند. او میگوید: «بهجای آنکه اسیر جنبههایی مثل تصاویر اینفلوئنسری شبکههای اجتماعی و تصاویر تکراری شوید، تلاش کنید از منظر و تجربه شخصی خود تصاویری منحصربهفرد و چشمگیر به ثبت برسانید.»
دوری اهل سامرست است و نخستین بار یک دهه پیش از ثبت تصویر رقص ماه و در زمان دانشجویی از استونهنج بازدید کرده بود. او برای طراحی این عکس از مهارتهای فنی و خلاقیت خود بهره گرفته و درعینحال مجذوب تاریخ این مکان و دلایل ساخت آن بود. این سوال همواره برای دوره وجود داشته که ماه برای ساکنان گذشته این منطقه چه معنایی داشته و پیوند عمیقتر آنها با آسمان بالای سر ما به چه صورت بوده است؟
به گفته دوری، چنین تاملاتی دریچهای فرهنگی رو به گذشته را برای ما ایجاد میکند. او در ادامه میگوید: «این تاملات باعث تفکر بیشتر در مورد سوژههای عکاسی و ارتباط شخصی خود با آنها نیز میشوند.»
فرصتی که نباید از دست داد
دوری در پایان صحبتهای خود به این نکته نیز اشاره کرد که بهدلیل نبود امکانات پزشکی مدرن در گذشته، بیشتر افراد عمر کوتاهتری داشتند. در نتیجه بسیاری از ناظران استونهنج، تنها یکبار در طول زندگی خود، امکان مشاهده چنین رویدادی را داشتند. او میگوید، حتی امروز هم فاصله تقریبا بیستساله میان این رویدادها، انسان را به فکر گذر زمان میاندازد؛ موضوعی که دلیل اصلی پافشاری و عجله او برای ثبت این لحظه بوده است.
او برای توضیح بهتر، شرایط خود را مثال زد: «اکنون ۲۷ ساله دارم و بار بعد که این پدیده قابل مشاهده باشد، 43 ساله خواهم بود؛ درنتیجه برای دیدن چنین صحنههایی از نزدیک، تنها یکبار فرصت وجود دارد و باید از همان لحظه استفاده کرد.» استفاده از این فرصتها امکان شناخت کامل ماه و درک بهتر از سیارات را نیز فراهم میکند.
