در میان فضا
۱- 40 شگفتی فضا : مورد اول فضا در بالای جو، تمام اطراف زمین را فراگرفته است.
روی سطح زمین اطراف ما را هوا احاطه کرده است. هر چه از سطح زمین بالا تر بروید بالای کوه بروید، یا سوار هواپیما بشوید، هوا رقیق می شود، تا جایی که دیگر هوایی وجود ندارد. از جایی که هوا وجود ندارد فضا آغاز می شود بیشتر فضا خالی است، اما چیزهای جالبی مثل سیاره ها، ستاره ها و که کشان ها در آن وجود دارد به افرادی که به فضا سفر می کنند، فضا نورد می گویند.
2- خورشید، نزدیکترین ستاره به زمین است.
خورشید به زمین بسیار نزدیک تر از دیگر سیاره هاست و به همین دلیل متفاوت به نظر می آید. اغلب ستاره ها آن قدر از ما دورند که در آسمان مثل نقاط روشنی دیده می شوند خورشید مثل زمین جامد نیست. بلکه کره ی بزرگی متشکل از گازهای بسیار داغ است. این گازها آن قدر داغ اند که مثل شعله های آتش زبانه می کشند.
3- بدون خورشید هیچ موجود زنده ای روی زمین باقی نمی ماند.
خورشید پیوسته در مرکز خود انرژی تولید میکند و گازهای خود را داغ و مشتعل نگه می دارد. این انرژی به سطح خورشید میآید و به صورت نور و گرما از آن خارج می شود. بدون وجود نور و گرمای خورشید کره ی زمین سرد و تاریک میشود و در آن هیچ نوع حیاتی باقی نمی ماند.
4- خورشید اغلب لکه دارد.
گاهی لکه های تیره ای که بر سطح خورشید ظاهر می شوند، از زمین هم بزرگ ترند. به این لکه ها، لکه های خورشیدی می گویند. این لکه ها از بقیه نقاط خورشید سردترند و به همین دلیل تیره به نظر می رسند. درخشش خورشیدی بر اثر انفجارهای انرژی درخشش خورشیدی که ناگهان از خورشید بیرون می زنند به وجود می آید. خورشید هم چنین حلقه های عظیمی از گاز را به فضا پرتاب می کند که به آن زبانه ی خورشیدی می گویند.
5- خورشید گرفتگی وقتی رخ می دهد که ماه جلوی نور خورشید را بگیرد.
گاهی خورشید، ماه و زمین هر سه در یک راستا قرار می گیرند وقتی ماه بین زمین و خورشید واقع شود، جلوی رسیدن نور خورشید به سطح کوچکی از زمین را می گیرد در چنین حالتی این منطقه از زمین سرد و تاریک می شود مثل این که شب زودتر از راه رسیده است.
باورکردنی نیست!
دمای سطح خورشید حدود ۶۰ بار گرم تر از دمای آب جوش است خورشید آن قدر داغ است که هر فضا پیمایی را که نزدیک آن شود ذوب می کند.
٦- به خورشید و مجموعه ای از سیاره ها که پیرامون آن می چرخند، منظومه ی شمسی می گویند.
نیرویی نامرئی به نام جاذبه، آن ها را در فضا پایدار نگه می دارد. این نیرو شبیه نیرویی است که در زمین اشیا را به سمت پایین می کشد و مانع شناور ماندن ما در هوا می شود. نیروی جاذبه ی خورشید سیاره ها را به سمت خود می کشد و آن ها را در حال چرخش به دور خود را نگه می دارد.
7- زمین یکی از نُه سیاره ی منظومه ی شمسی است.
همه سیاره ها در فاصله های متفاوت زمین یکی از به دور خورشید می چرخند چهار سیاره ی نزدیک به خورشید از جنس سنگ اند. چهار سیاره بعدی بسیار بزرگ ترند و از گاز و مایع ساخته شده اند. سیاره ی کوچک انتهای منظومه ی شمسی پلوتو کره ای یخ زده و جامد است.
8- قمرها، اجرامی آسمانی اند که به دور یک سیاره می چرخند و همراه با آن خورشید را نیز دور می زنند.
زمین یک قمر دارد که به آن ماه می گویند. پلوتو هم یک قمر دارد. مریخ دارای دو قمر کوچک است اما عطارد و زهره قمری ندارند. سیاره های گازی شکل بزرگ، چندین قمر بزرگ دارند. این اقمار شبیه مدل کوچکی از منظومه ی شمسی اند.
9- در منظومه ی شمسی میلیون ها جرم کوچک تر دیگر نیز وجود دارد.
برخی از آن ها ذرات ریز غبارند که در فضای بین سیاره ها حرکت می کنند. قطعه های بزرگ سنگ که بسیاری از آن ها به بزرگی یک کوه اند سیارک نامیده می شوند ستاره های دنباله دار از انتهای منظومه ی شمسی می آیند و پیش از آن که ناپدید شوند از کنار خورشید عبور می کنند.
باورکردنی نیست!
اگر خورشید را به اندازه یک توپ بزرگ فرض کنیم، زمین به کوچکی یک نخود و ماه به اندازه یک ماش خواهد بود.
سیاره ی حیات
10- زمین سیاره ای است که ما روی آن زندگی می کنیم.
زمین کره ای شکل و از جنس سنگ است. سطح زمین که روی آن زندگی می کنیم، صخره ای و سخت است. اما در عمق زمین، سنگ ها آن قدر داغ اند که به صورت مذاب درآمده اند. گاهی این سنگ های داغ از آتش فشان فوران می کنند و ما می توانیم آن ها را ببینیم.
11- زمین تنها سیاره ای است که در آن موجود زنده وجود دارد.
زمین از فضا سیاره ای سفید و آبی رنگ با توده های بزرگ و انبوهی از ابرها دیده می شود. به دلیل وجود آب در سیاره ی زمین، انسان، جانوران و گیاهان می توانند در آن زندگی کنند.
12- وقتی نور خورشید در یک طرف زمین روشنایی روز را ایجاد می کند، در طرف دیگر کره ی زمین شب است. وقتی روز است، بخشی از زمین که روبه روی خورشید قرار دارد روشن است. در شب، آن قسمت از زمین پشت به خورشید و تاریک است چون زمین به دور محور خود می چرخد، روز و شب به وجود می آید.
13- در شب های صاف به ماه نگاه کنید و ببینید چگونه شکل آن تغییر می کند. در طول ۳۰ روز شکل ماه از هلالی باریک شکل قرص کامل و سپس دوباره به هلالی باریک تغییر می کند. این تغییر شکل ظاهری به این دلیل اتفاق می افتد که سطح ماه، نور خورشید را منعکس می کند. وقتی قسمتی از ماه که رو به خورشید است در مقابل ما قرار می گیرد قرص کامل ماه دیده می شود. وقتی بخشی از ماه که رو به خورشید است به سمت زمین نیست هلال باریکی از ماه دیده می شود.
14- حفره های سطح ماه بر اثر برخورد صخره های عظیم به آن به وجود آمده اند. صخره هایی که با سرعت بسیار بالا به ماه برخورد کرده اند در سطح آن اثری شبیه بشقاب باقی گذاشته اند.
همسایه های زمین
15- زهره و مریخ، نزدیک ترین سیاره ها به زمین اند.
زهره از زمین به خورشید نزدیکتر و مریخ دورتر است. مدت زمان چرخش کامل این سیاره ها به دور خورشید متفاوت است. این زمان را یک سال آن سیاره ها می گویند. یک سال زهره ۲۲۵ روز، یک سال زمین ۳۶۵ روز و یک سال مریخ ۶۸۷ روز طول می کشد.
رصد سیاره زهره
سعی کنید سیاره زهره را در آسمان شب رصد کنید. سیاره زهره معمولا اولین نقطه روشنی است که بعد از غروب دقیقا” بالای جایی که خورشید غروب کرده است دیده می شود؛ به همین دلیل گاهی آن را ستاره غروب نیز می نامند.
16- زهره گرم ترین سیاره است.
با این که سیاره عطارد به خورشید نزدیک تر است و گرمای بیش تری از خورشید می گیرد، سیاره زهره از آن گرم تر است. گرمای زهره به دلیل ابرهایی است که کاملاً سطح آن را پوشانده اند و گرما را مثل شیشه های گل خانه نگه می دارند.
17- زهره ابرهایی سمّی دارد که از قطره های اسیدی تشکیل شده اند پوست انسان را می سوزاند.
این ابرها مانند ابرهای زمین، از قطره های آب تشکیل نشده اند. این ابرها ضخیم، مانع رسیدن نور خورشید به سطح سیاره می شوند.
18- مریخ بزرگ ترین آتش فشان را در منظومه ی شمسی دارد.
این آتش فشان کوه المپ نام دارد و بلندی آن سه برابر اورست، بزرگ ترین کوه روی زمین است. کوه المپ آتش فشانی قدیمی است و میلیون ها سال است که فوران نکرده است.
19- بادهای مریخ طوفان هایی از غبار ایجاد می کنند که تمام سطح سیاره را می پوشانند. سطح مریخ مثل بیابان بسیار خشک است و با غباری سرخ رنگ پوشیده شده است. وقتی ماهواره ی اکتشافی مارینر ۹ در سال ۱۹۷۱ میلادی به مریخ رسید، تمام سیاره را ابرهایی از غبار پوشانده بود.
20- طرح هایی برای فرستادن فضا نوردان به مریخ در دست اقدام است، اما این سفر شش ماه یا بیش تر طول می کشد. فضا نوردان مجبورند تمام چیزهایی را که در این سفر برای رفت و برگشت و اقامت در مریخ لازم دارند همراه خود ببرند.
کوچک ترین سیاره ها
21- پلوتو کوچک ترین سیاره منظومه شمسی است.
قطر این سیاره نصف سیاره عطارد (دومین سیاره از نظر بزرگی) است. در واقع پلوتو از ما هم کوچک تر است این سیاره آن قدر کوچک است که تا سال 1930 میلادی کشف نشده بود.
22- پلوتو دورترین سیاره از خورشید است.
اگر روی سیاره پلوتو باشید، خورشید خیلی درخشان تر از دیگر سیاره ها دیده نمی شوداید سیاره گرمای خیلی کمی از خورشید می گیرد و سطح آن کاملا با یخ پوشیده شده است.
23- ماهواره های اکتشافی به جز پلوتو به همه سیاره ها فرستاده شده اند. ستاره شناسان باید منتظر تصاویر و اطلاعاتی بمانند که ماهواره های اکتشافی برای آن ها ارسال خواهند کرد. حتی اگر یک ماهواره اکتشافی به پلوتو فرستاده شود حداقل هشت سال طول می کشد تا به آن برسد.
24- تا سال 1978 میلادی کسی نمی دانست که پلوتو یک قمر دارد.
یک ستاره شناس به چیزی که مثل برآمدگی در کنار سیاره پلوتو دیده می شد، توجه کرد. این شی یک قمر بود و چارون نامیده شد. قطر چارون حدود نصف قُطر پلوتو است.
۲۵- عطارد شبیه ماه به نظر می رسد. این سیاره کره ای پر از حفره و کمی بزرگ تر از ماه است عطارد مثل ماه هیچ هوایی ندارد.
26- قسمتی از عطارد که رو به خورشید قرار دارد، در طول روز بسیار داغ است، اما قسمت دیگر آن به شدت سرد است.
حرارت قسمت رو به خورشید این سیاره دو برابر حرارت تنور است. اما عطارد خیلی آهسته به دور خود می چرخد. بنابراین، هنگام شب فرصت خنک شدن دارد سیاره عطارد هنگام شب ده برابر سردترین نقطه ی روی زمین (قطب جنوب) سرد می شود زیرا این سیاره هوایی ندارد که گرما را در خود نگه دارد.
بزرگ ترین سیاره ها
27- مشتری بزرگ ترین سیاره است و جرم آن از مجموع تمام سیاره های منظومه ی شمسی خورشید بیش تر است. قطر این سیاره ۱۱ برابر بزرگ تر از زمین است. با این حال خیلی کوچک تر از خورشید است. زحل سیاره ی بعدی قطری بیش از ۹ برابر زمین دارد
باورکردنی نیست !
زحل سبک ترین سیاره منظومه شمسی است. اگر اقیانوسی بزرگ داشته باشیم، این سیاره می تواند مثل یک توپ روی آب آن بایستد.
٢٩- لکه ی قرمز بزرگ روی مشتری طوفانی ۳۰۰ ساله است. نخستین بار حدود ۳۰۰ سال پیش به این لکه توجه شد اندازه ی آن دست کم دو برابر زمین است. این طوفان بالای دیگر ابرها ست و مثل ابرهای طوفانی زمین به دور خود می چرخد.
30- حلقه ی درخشان دور زحل از میلیون ها تکه یخ ساخته شده است.
این حلقه، مانند قمرهای کوچک، به دور سیاره می چرخد و به دلیل منعکس کردن نور خورشید می درخشد. برخی از این قطعات به کوچکی یک فندق و برخی از آن ها به بزرگی یک اتومبیل اند.
31- مشتری و زحل آن قدر سریع به دور خود می چرخند که در قسمت وسط برآمده می شوند.
این سیاره ها از صخره های سنگی ساخته نشده اند؛ بنابراین وقتی می چرخند ابرهای پیرامون آن ها به سوی مناطق روشن و تاریک اطرافشان کشیده می شوند.
32- آیو یکی از قمرهای مشتری تا حدی شبیه پیتزا ست. این قمر، آتش فشان های فعال زیادی دارد که توده ی عظیمی از مواد از آن ها خارج می شوند. این آنش فشان هاهم چنین لکه های قرمز و نقاط تیره ای را روی سطح زرد- نارنجی آن ایجاد می کنند.
33- اورانوس و نپتون، مثل مشتری و زحل، سیاره هایی متشکل از توده های عظیم گازند. آن ها بعد از زحل قرار دارند، اما از زحل بسیار کوچک ترند قطر آن ها
کم تر از نصف قطر زحل است آن ها نیز سطح سختی ندارند به دلیل وجود توده های ابر در اطراف شان اورانوس و نپتون آبی رنگ دیده می شوند. این دو سیاره به دلیل فاصله زیاد از خورشید بسیار سردند.
34- به نظر می رسد اورانوس به دور خورشید می غلتد.
برخلاف سیاره های دیگر که تقریباً عمود بر مدار خود می چرخند، اورانوس در جهت مدار خود می غلتد. احتمالاً میلیون ها سال پیش چیزی به آن برخورد کرده و باعث تغییر جهت گردش آن شده است.
۳۵- تعداد قمرهای اورانوس بیش از قمرهای سیاره های دیگر است.
تاکنون ۲۱ قمر اورانوس کشف شده اند. یکی از آن ها به تازگی کشف شده است و هنوز نامی برای آن نگذاشته اند. بیش تر آن ها خیلی کوچک اند، اما اورانوس پنج قمر بزرگ هم دارد.
36- در گذشته نپتون طوفانی داشت که اکنون از بین رفته است. وقتی ماهواره ی اکتشافی وویجر ۲ در سال ۱۹۸۹ میلادی از کنار نپتون رد شد، طوفان عظیمی را مثل لکه ی قرمز بزرگ ،مشتری روی آن کشف کرد. وقتی تلسکوپ فضایی هابل در سال ۱۹۹۴ میلادی نپتون را رصد کرد، طوفان از بین رفته بود.
37- نپتون ابرهای آبی روشنی دارد که باعث می شود کل سیاره به رنگ آبی دیده شود. بالای این ابرها، لایه های سفید کوچکی وجود دارد این لایه ها ابرهای یخ زده ای اند که به دور سیاره می چرخند. یکی از ابرهای سفیدی را که ماهواره ی وویجر دیده است، اسکوتر (یعنی «روروک») نامیده اند؛ زیرا بسیار سریع دور سیاره حرکت می کند.
38- فاصله ی نپتون از خورشید، گاهی از فاصله پلوتو از خورشید بیش تر است.
همه ی سیاره ها در مدارهایی بیضی شکل به دور خورشید می چرخند شکل مدار پلوتو به دایره نزدیک تر است؛ به همین دلیل این سیاره گاهی از نپتون به خورشید نزدیک تر می شود.
ستاره های دنباله دار، سیارک ها و شهاب ها
39- احتمالاً میلیاردها ستاره دنباله دار کوچک در منظومه شمسی وجود دارد. آن ها از آن سوی دورترین سیاره منظومه شمسی، پلوتو به دور خورشید می چرخند گاهی یکی از آن ها از مسیر خود منحرف می شود و به سمت خورشید حرکت می کند و قبل از بازگشتن به جایی که از آن آمده است، به دور خورشید می چرخد. برخی از ستاره های دنباله دار، مثل هالی، به طور منظم هر 76 سال یک بار باز می گردند.
40- ستاره های دنباله دار، اغلب گلوله های برفی گل آلود نامیده می شوند؛ چون از مخروط غبار و یخ ساخته شده اند.
گرمای خورشید مقداری از ستاره را ذوب و تبخیر می کند. به این ترتیب، غبار و گاز از آن خارج می شود و دنباله عظیم شکل می گیرد. این دنباله در مجاورت خورشید، نور خورشید را منعکس می کند و می درخشد.
