سنگهای فضایی که به دور خورشید میگردند و از سیارکها کوچکتر هستند، شهابواره (Meteoroid) نامیده میشوند. هنگامی که این اجرام وارد جو زمین میشوند، رگههای درخشانی از نور در آسمان ایجاد میکنند که به آنها شهاب (Meteor) گفته میشود. ما اغلب از آنها با عنوان ستاره دنبالهدار یا «ستاره سقوطکننده» یاد میکنیم. بیشتر شهابوارهها بهطور کامل در جو میسوزند. بااینحال، برخی از آنها از این مسیر جان سالم به در میبرند و به سطح زمین میرسند. زمانی که شهابوارهها به سطح زمین برخورد میکنند، به آنها شهابسنگ (Meteorite) گفته میشود. در ادامه به بررسی حقایقی درباره شهاب سنگ ها میپردازیم.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها
پیش از آنکه بهطور دقیق در مورد ماهیت شهابسنگها صحبت کنیم به چند نکته کوتاه و جالب در مورد این اجرام میپردازیم که عبارتند از:
- شهابواره تکهای از سنگ فضایی است. اگر در زمان ورود به جو زمین بسوزد، «شهاب» نامیده میشود و اگر بخشی از آن به زمین برسد، «شهابسنگ» نام میگیرد.
- همه روز میلیونها شهابواره از جو زمین عبور میکنند، اما اغلب آنها بسیار کوچک بوده و بسرعت میسوزند و تنها تعداد خیلی کمی به سطح زمین میرسند.
- زمانی که یک شهابواره وارد جو زمین میشود، ممکن است با سرعتی تا ۱۳۰ هزار مایل در ساعت (۲۰۹٬۲۱۵ کیلومتر در ساعت) هم حرکت کند.
- خرید و فروش قطعات شهابسنگ در آفریقای جنوبی غیرقانونی است. همچنین صادرات شهابسنگهایی که در استرالیا فرود آمدهاند نیز غیرقانونی است، زیرا آنها «دارایی سلطنتی» محسوب میشوند.
- شهابسنگهایی که هنگام فرود مشاهده یا ردیابی شوند، «سقوط» نام دارند و آنهایی که بعدا کشف شوند، «یافته» نامیده میشوند.
- سنگهای فضایی با قطری کمتر از ۱ متر «شهابواره» نامیده میشوند و اجرامی که بیش از ۱ متر قطر دارند، در دسته سیارکها قرار میگیرند.
- از حدود ۵۰۰ شهابسنگی که تخمین زده میشود هر سال به زمین میرسند، تنها ۵ یا ۶ عدد برای مطالعه دانشمندان بازیابی میشوند.
- بر اساس پژوهشی که مجله Nature در سال ۱۹۸۵ منتشر کرد، هر ۱۸۰ سال یک بار یک شهابسنگ به یک انسان برخورد میکند. با توجه به اینکه «آن هاجز» تنها فرد تاییدشدهای است که در سال ۱۹۵۴ با شهابسنگ برخورد کرده، برخورد بعدی بهطور میانگین باید در سال ۲۱۳۴ رخ دهد؛ یعنی حدود ۰٫۰۰۵۵ در سال.
- یکی دیگر از حقایقی درباره شهاب سنگ ها که میتوان به آن اشاره کرد، موج انفجار آنهاست. برای مثال موج انفجار ناشی از شهاب چلیابینسک در روسیه بهقدری قدرتمند بود که حسگرهای فروصوت در آن سوی جهان نیز آن را ثبت کردند.
شهابسنگ چیست؟
شهابسنگ، قطعهای از یک سنگ فضایی است که بر روی زمین فرود آمده باشد. این سنگهای فضایی اغلب قطعاتی از سیارکها هستند که شکسته میشوند. حتی ممکن است قطعاتی از دنبالهدارها، قمرها یا حتی سیارههایی باشند که بر اثر برخوردهای شدید از اجرام جدا شدهاند.
علاوه بر سیارهها، اجرام کوچکتر فراوانی نیز در منظومه شمسی به دور خورشید میگردند. برای مثال سیارکها و دنبالهدارها که اجرام باستانی و بازمانده دوران شکلگیری اولیه منظومه شمسی یعنی حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش هستند.
این اجرام اشکال نامنظمی دارند و معمولا در مسیر حرکت دور خورشید، با یکدیگر برخورد میکنند که در نتیجه این برخوردها به قطعات کوچکتری شکسته شده و به شهابواره تبدیل میشوند. در واقع اجرام کوچکی که در فضا به دور خورشید میگردند و قطری کمتر از ۱ متر دارند، شهابواره محسوب میشوند.
وقتی شهابوارهها وارد جو میشوند، میسوزند و رگههای نوری موسوم به شهاب ایجاد میکنند. مشاهده چند شهاب در هر ساعت طی یک شب صاف امری عادی است؛ حتی در زمان بارش شهابی احتمال اینکه تا ۱۰۰ شهاب در ساعت نیز دیده شود هم وجود دارد.
بیشتر این اجرام بهنسبت کوچک هستند و در جو زمین تبخیر میشوند. بااینحال، برخی قطعات بزرگتر، از اندازه یک تختهسنگ تا یک ریگ کوچک، از جو عبور کرده و به زمین میرسند و زمانی که به سطح زمین میرسند، شهابسنگ نامیده میشوند.
در ادامه حقایقی درباره شهاب سنگ ها، باید گفت که بیشتر شهابسنگها از سیارکها منشاء میگیرند و تعدادی از آنها بهطور خاص به سیارک «۴ وستا» نسبت داده میشوند. برخی نیز ممکن است از دنبالهدارها آمده باشند و گروهی دیگر منشا قمری (ماه) یا مریخی دارند.
تفاوت شهابواره، شهاب و شهابسنگ چیست؟
در واقع، این سه واژه تا حد زیادی به یک چیز اشاره دارند و تفاوت آنها تنها نشاندهنده این موضوع است که جسم مورد نظر در کجا قرار دارد. یک توده کوچک سنگی یا فلزی که در فضا حرکت میکند، «شهابواره» نام دارد. اگر این توده بسیار کوچک و در حد ذره غبار باشد، «ریزشهابواره» یا «غبار فضایی» نامیده میشود.
هنگامی که این شهابوارهها با سرعتی بین ۱۰ تا ۷۰ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین میشوند، بر اثر اصطکاک داغ میشوند. این فرایند باعث ایجاد رگههای نورانی کشیدهای میشود که «شهاب» نام دارند. بهجز بزرگترین شهابوارهها، سرعت بیشتر آنها بر اثر اصطکاک جوی تا چند صد کیلومتر در ساعت کاهش پیدا میکند.
اگر جسم بتواند از تمام این مراحل جان سالم به در ببرد و در نهایت به زمین برسد، در آن صورت «شهابسنگ» نامیده میشود. از آنجا که ۷۱ درصد سطح زمین را آب پوشانده است، بیشتر آنها در اقیانوسها سقوط میکنند و مابقی یا هنگام سقوط مشاهده شده یا پس از برخورد با زمین توسط شکارچیان شهابسنگ پیدا میشوند.
تفاوت اجرام در یک نگاه
برای درک بهتر تفاوت این اجرام آسمانی، جدول زیر را به توضیح هرکدام اختصاص دادهایم. در این جدول با مفهوم سیارک، دنبالهدار، شهابواره و…. آشنا خواهید شد که چند مورد از مهمترین حقایقی درباره شهاب سنگ ها را مشخص میکند:
| سیارکها | اجرام سنگی که به دور خورشید میگردند. قطر آنها بیش از ۱ متر است و عمدتا در کمربند سیارکی میان مدار مریخ و مشتری یافت میشوند. |
| دنبالهدارها | اجرام یخی که به دور خورشید میگردند و در بخشهای بیرونی منظومه شمسی، فراتر از مدار نپتون، یافت میشوند. |
| شهابوارهها | قطعات کوچک سیارکهای شکستهشده که ممکن است تکههایی از دنبالهدارها، قمرها یا حتی سیارهها باشند که بر اثر برخورد جدا شدهاند. قطر آنها ۱ متر یا کمتر است و به دور خورشید میگردند. |
| شهابها | درخششهای نوری که هنگام ورود شهابوارهها به جو زمین در آسمان دیده میشوند و ستارههای دنبالهدار هم نام دارند. |
| شهابسنگها | شهابوارههایی که به زمین رسیدهاند. |
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ چه چیزی باعث تشکیل شهابسنگها میشود؟
شهابسنگهای موجود در فضا یا شهابوارهها معمولا بر اثر برخورد سیارکها و دیگر اجرام شکل گرفته و زمانیکه به زمین نزدیک میشوند، تحت تاثیر گرانش سیاره ما قرار میگیرند. در نتیجه به سوی زمین سقوط کرده و بخشی از آن میشوند. این فرایند نشاندهنده ادامه روند انباشت مواد در زمین است؛ روندی که طی آن گرد و غبار، سنگ و دیگر مواد از فضا به زمین افزوده میشوند.
شهابسنگها در سراسر منظومه شمسی رایج هستند و روی ماه و دیگر سیارههای خاکی موجود در منظومه نیز یافت میشوند. برخلاف سیاره زمین، دیگر سیارات و اجرام جو کافی و مناسب برای سوزاندن شهابها ندارند، در نتیجه در برابر برخورد اجرام فضایی محافظت نمیشوند. به همین دلیل شهابسنگها با اندازه بزرگتر به سطح آنها برخورد کرده و دهانههای برخوردی وسیعی ایجاد میکنند. این دهانهها از دیگر بسترهایی هستند که حقایقی درباره شهاب سنگ ها را برای دانشمندان مشخص میکنند.
برای مثال، دهانههای برخوردی زیادی روی ماه وجود دارند که تقریبا بدون تغییر باقی ماندهاند، چراکه ماه فعالیت زمینشناسی بسیار اندکی دارد. همچنین در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۴، مریخنورد «کنجکاوی» یک شهابسنگ آهنی را در سیاره سرخ کشف کرد. این شهابسنگ که حدود ۲ متر عرض دارد، «لبنان» نامیده میشود.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ منشا شهابسنگها کجاست؟
شهابسنگها قطعاتی جداشده از اجرام بزرگتر در منظومه شمسی هستند که به آنها «اجرام مادر» گفته میشود. اجرام مادر، اجرامی باستانی هستند که طول عمر آنها به روزهای آغازین شکلگیری منظومه شمسی بازمیگردد. در واقع میتوان گفت که منشا بیشتر شهابسنگها کمربند سیارکی است. این کمربند که میان مریخ و مشتری قرار دارد، مانند مرزی میان سیارههای سنگی و غولهای گازی عمل میکند.
میلیونها سیارک در این منطقه وجود دارند. این سیارکها در واقع سیارهوارههایی هستند که توانایی ادغام با یکدیگر و تشکیل یک سیاره را نداشتهاند. سیارکها اشکال نامظمی دارند که نشاندهنده برخوردهای متعدد آنها در طول زمان است.
تصور میشود که سیارکهای بزرگتر دچار «تفکیک ساختاری» شده باشند؛ فرایندی که طی آن لایههای داخلی جسم دارای چگالیهای متفاوت میشوند. زمین با پوسته، گوشته و هسته خود نمونهای از این وضعیت است. این تفکیک میتواند دلیل انواع مختلف شهابسنگهایی باشد که روی زمین پیدا میکنیم.
شهابسنگهای سنگی ممکن است از پوسته و گوشته جرم مادر آمده باشند، شهابسنگهای آهنی از هسته آن و شهابسنگهای سنگی-آهنی نیز احتمالا از ناحیه مرزی میان گوشته و هسته تشکیل شدهاند. همچنین برخورد میان سیارکها هم میتواند سبب راه پیدا کردن قطعاتی از آنها به مدار زمین باشد.
دیگر منابع تشکیل شهابسنگها
در ادامه بررسی حقایقی درباره شهاب سنگ ها، دیگر منابع و منشا شکلگیری شهابسنگها را معرفی مینماییم که دنبالهدارها یکی از آنها هستند. دنبالهدارهایی مانند «هیل-باپ» یا «هالی» در بخش بیرونی خود ترکیبات یخی دارند. این یخها هنگام نزدیک شدن به خورشید تبخیر میشوند و دنباله معروف آنها را شکل میدهند. اما با وجود ماهیت یخی، تصور میشود هسته آنها سنگی باشد و بارشهای شهابی زمانی رخ دهند که زمین از میان این خردهریزها عبور کند.
علاوه بر سیارکها و دنبالهدارها، برخی شهابسنگهای زمین از مریخ و ماه منشاء میگیرند. شهابسنگهایی با این منشاء، بهاحتمال زیاد بر اثر برخورد سیارکها از سطح این اجرام جدا شدهاند. همچنین شهابسنگهای مریخی ممکن است در اثر فورانهای آتشفشانی به فضا پرتاب شده باشند.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ این اجرام در آسمان به چه شکل هستند؟
همانطور که گفتیم، پیش از آنکه این اجرام به سطح زمین برسند و زمانی که هنوز در جو قرار دارند، شهاب محسوب میشوند که بر اثر اصطکاک، رگههای نورانی درخشان ایجاد میکنند. این نمایشهای نوری که بهسادگی دیده میشوند، «ستارههای دنبالهدار» نام دارند.
باتوجه به اینکه بیشتر شهابها از دنبالهدارها منشا میگیرند، بخش عمدهای از آنها را مواد یخی تشکیل میدهد، به همین دلیل، اغلب بهطور کامل در جو میسوزند. بههمین دلیل پس از یک بارش شهابی، شهابسنگی باقی نمیماند که بتوان آن را مشاهده کرد.
بارشهای شهابی براساس صورت فلکی مبدا ظاهری خود، نامگذاری میشوند. از مشهورترین بارشهای شهابی میتوان به «برساوشی» و «جوزایی» اشاره کرد که بهترتیب از صورتهای فلکی برساوش و جوزا سرچشمه میگیرند. بیشتر این پدیدهها در آسمان تاریک شب دیده میشوند اما برخی شهابهای بسیار درخشان را میتوان در روز نیز مشاهده کرد.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ انواع مختلف شهابسنگها
در ادامه بررسی حقایقی درباره شهاب سنگ ها به یکی از موضوعات مهم درباره این اجرام یعنی تنوع آنها میپردازیم. دانشمندان این اجرام را براساس ترکیب شیمیایی مواد موجود در آنها، ترکیب ایزوتوپی یا انواع خاص هر عنصر شیمیایی و کانیشناسی یا انواع مواد معدنی موجود در شهابسنگ، به دستههای مختلفی تقسیم میکنند. همچنین شهابسنگها بر اساس منشاء خود به سه دسته اصلی سنگی، فلزی یا ترکیبی از هر دو هم تقسیم میشوند.
سنگی
شهابسنگهای سنگی رایجترین نوع شهابسنگ روی زمین هستند که گاهی بسیار شبیه سنگهای معمولی زمین به نظر میرسند. این نوع شهابسنگها عمدتا از کانیهای سیلیکاتی، بهویژه الیوین و پیروکسن تشکیل میشوند. این نوع شهابسنگها را میتوان به دو گروه کندریت و آکندریت تقسیم کرد:
- کندریتها: کندریتها طوری به نظر میرسند که گویی در اوایل تاریخ منظومه شمسی و در دماهای بسیار بالا ذوب شده و بهسرعت سرد شدهاند. این قطرات مذاب «کندرول» نامیده میشوند. علاوه بر الیوین و پیروکسن، کندریتها از آلیاژهای آهن-نیکل نیز تشکیل شدهاند که باعث ایجاد خاصیت مغناطیسی در آنها میشود.
- آکندریتها: آکندریتها نوع دیگری از شهابسنگهای سنگی هستند. آنها ترکیبی مشابه کندریتها دارند اما فاقد کندرول هستند. همچنین نسبت به کندریتها کمیابتر محسوب میشوند.
آهنی
شهابسنگهای آهنی را شهابسنگهای فلزی نیز مینامند. تصور میشود، این اجرام عمدتا شامل مواد آهن-نیکل هستند، هسته سیارکهای باستانی باشند که در گذشته ذوب شدهاند. به دلیل ترکیب فلزی، چگالی و وزن آنها نسبت به سنگهای معمولی بسیار بیشتر است.
از دیگر حقایقی درباره شهاب سنگ ها که میتوان به آن اشاره کرد، ساختار متمایز شهابسنگهای آهنی هنگام برش خوردن است که ساختارهایی به نام «ویدمناشتاتن» از خود نشان میدهند. این الگوهای خطی نشاندهنده سرد شدن بسیار آهسته فلز مذاب در گذشته هستند. همچنین برخی فرورفتگیهایی شبیه اثر انگشت دارند که با نام «رگماگلیپت» شناخته میشوند.
سنگی-آهنی
همانطور که از نامشان پیداست، شهابسنگهای سنگی-آهنی ترکیبی از دو نوع قبلی هستند. این نوع از شهابسنگها به مقدار مساوی از سیلیکاتها و آلیاژ آهن-نیکل تشکیل شدهاند. این گروه شامل دو نوع پالاسیت و مزوسیدریت است:
- پالاسیتها: پالاسیتها با سیلیکاتهایی که درون یک زمینه فلزی قرار گرفتهاند، شناخته میشوند. بیشتر جرم این شهابسنگهای سنگی-آهنی از نیکل و آهن تشکیل شده است، اما بلورهای الیوین نیز در آنها وجود دارد؛ بلورهایی که روی زمین هم فراوان هستند.
مزوسیدریتها: مزوسیدریتها شهابسنگهای سنگی-آهنی هستند که ساختار برشی دارند. برش، زمانی ایجاد میشود که قطعات سنگی و فلزی در کنار یکدیگر قرار گرفته و بهصورت سیمانی شکل بگیرند.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ شهابسنگهای مشهور
در طول تاریخ، شهابسنگهای بسیاری بر سطح زمین فرود آمدهاند که برخی مشهورتر و بهیادماندنیتر هستند و عبارتند از:
شهابسنگ هوبا
این شهابسنگ با وزن چشمگیر ۶۰ تن، بزرگترین شهابسنگ شناختهشده روی زمین است. این جرم هنوز در همان محلی که سقوط کرده بود، در نامیبیا واقع در آفریقا قرار دارد. ترکیب اصلی این شهابسنگ آهن به علاوه نیکل و مقادیر کمی از عناصر دیگر است. شهابسنگ هوبا بیش از ۸۰ هزار سال پیش سقوط کرد و تا سال ۱۹۲۰ کشف نشد. محل سقوط این شهابسنگ که حقایقی درباره شهاب سنگ ها را برای دانشمندان مشخص کرد، امروزه یک یادمان ملی است و همه ساله هزاران بازدیدکننده دارد.
شهابسنگ ویلامت
شهابسنگ ویلامت با وزن ۱۵٫۵ تن، بزرگترین شهابسنگی است که تاکنون در ایالات متحده کشف شده و حدود سه متر ارتفاع دارد. این شهابسنگ، نوعی شهابسنگ آهنی حفرهدار است که تصور میشود بقایای هسته آهنی سیارهای باشد که میلیاردها سال پیش در اثر برخوردی نابود شده باشد.
ویلامیت حدود هزار سال پیش به زمین رسید و در سال ۱۹۰۲ توسط مهاجران غربی کشف شد. البته قبیله بومی کلاکاماس مدتها پیش از کشف، این شهابسنگ را با نام «توماناووس» بهعنوان منبعی شفابخش گرامی میداشتند.
شهابسنگ سیلاکائوگا / هاجز
در پاییز سال ۱۹۵۴، زنی ۳۴ ساله به نام «آن هاجز» روی مبل خانهاش خوابیده بود که شهابسنگی به وزن ۸٫۵ پوند از پنجره عبور و به ران او برخورد کرد. او دچار کبودی شد اما آسیب جدی ندید. همسایگانش این جرم را «گوی آتشین در حال عبور از آسمان» توصیف کردند.
شهابسنگ سیلاکائوگا بعدها به نام شهابسنگ هاجز نیز شناخته شد. این رویداد در سراسر جهان مشهور شد، زیرا تنها مورد تاییدشدهای محسوب میشود که در آن یک انسان بهطور مستقیم با شهابسنگ برخورد کرده است.
شهابسنگ آلنده
در ادامه بررسی حقایقی درباره شهاب سنگ ها، به شهابسنگ آلنده میرسیم. این شهابسنگ در سال ۱۹۶۹ بر فراز مکزیک سقوط کرد. اندازه اولیه این شهابسنگ تقریبا به بزرگی یک خودرو بود، اما پیش از رسیدن به زمین به صدها قطعه شکسته شد که مجموع وزن آنها چندین تن بود. آلنده یکی از مهمترین شهابسنگهای تاریخ برای مطالعه دانشمندان و نمونهای شاخص از یک کندریت کربنی است.
این شهابسنگ به زمان شکلگیری خورشید و سیارات، یعنی حدود ۴٫۶ میلیارد سال پیش، بازمیگردد. کندریتهای کربنی از ابتداییترین مواد شناختهشده منظومه شمسی هستند و از سیلیکاتها، اکسیدها، سولفیدها، آب، ترکیبات آلی و انواع مختلف مواد معدنی تشکیل شدهاند.
شهابسنگ چلیابینسک
شهابسنگ چلیابینسک در ۱۵ فوریه ۲۰۱۳ از جو زمین عبور کرد. این شهاب بسیار درخشان بود و افراد زیادی موفق به ثبت ویدئو از آن شدند. میگویند جرم سیارک این شهاب به اندازه ساختمانی ششطبقه بوده است.
این شهاب موجهای ضربهای شدیدی ایجاد کرد که به ساختمانها آسیب رساند و تعدادی از افراد را مجروح کرد. جرم مذکور در جو منفجر شد و قطعات آن در منطقه چلیابینسک روسیه پراکنده شدند. قطعات باقیمانده آن در دسته کندریتهای معمولی قرار میگیرند. یکی از بزرگترین قطعات، در دریاچه چبارکول سقوط و دهانهای به قطر ۶ متر ایجاد کرد.
آلن هیلز ۸۴۰۰۱
آلن هیلز ۸۴۰۰۱ شهابسنگی نادر با منشا مریخی است. این شهابسنگ به نام منطقه آلن هیلز در جنوبگان، جایی که کشف شد، نامگذاری شده است. وزن آن هنگام کشف ۱٫۹۳ کیلوگرم بود. تصور میشود که این شهابسنگ حدود ۱۷ میلیون سال پیش بر اثر یک برخورد شدید از سطح مریخ جدا شده باشد.
این شهاب در حالی حقایقی درباره شهاب سنگ ها را مشخص کرد که برخی پژوهشگران زمانی معتقد بودند، شواهدی از حیات فرازمینی در خود دارد. این ادعا مدتی بحثبرانگیز بود، اما بعدها مشخص شد مولکولهای آلی موجود در آن حاصل فرایندهای غیرزیستی بودهاند.
شهابسنگ کیپ یورک / اینانگانک
شهابسنگ کیپ یورک یکی از بزرگترین شهابسنگهای آهنی کشفشده روی زمین است. این شهابسنگ بیش از هزار سال پیش در گرینلند سقوط کرد. چندین قطعه از این شهابسنگ وجود دارد که مردم اینویت برای هر کدام نامی جداگانه انتخاب کردهاند.
ساکنان منطقه از فلز این شهابسنگها برای ساخت ابزار استفاده میکردند. یکی از قطعات «آهنیگیتو» نام دارد که به معنی «چادر» است. این قطعه اکنون در موزه تاریخ طبیعی آمریکا نگهداری میشود. این شهاب با وزن ۳۴ تن، دومین شهابسنگ سنگینی محسوب میشود که جابهجا و منتقل گشته است.
شهابسنگ اورگوی
شهابسنگ اورگوی یا غرور یک کندریت کربنی است که در سال ۱۸۶۴ در جنوب فرانسه سقوط کرد و به دلیل ترکیب بسیار کهن و باستانی، بارها برای مطالعه استفاده شده است. ترکیب این شهابسنگ شباهت زیادی به خورشید و اجرام جامد اولیهای دارد که در آغاز شکلگیری منظومه شمسی به وجود آمدند. تا امروز حدود ۲۰ قطعه از این شهابسنگ پیدا شده است. زمانی تصور میشد که نشانههایی از حیات فرازمینی در آن وجود دارد، اما این ادعا بعدا رد شد.
شهابسنگ برنهام
در ادامه بررسی حقایقی درباره شهاب سنگ ها به برنهام میرسیم. شهابسنگ برنهام یک پالاسیت و از نوع شهابسنگهای سنگی-آهنی است. این شهابسنگ حدود ۲۰ هزار سال پیش سقوط کرد و در سال ۱۸۸۲ در شهر کوچکی در ایالت کانزاس آمریکا کشف شد. این جرم، همان برخوردکنندهای بود که دهانه هاویلند را ایجاد کرد. هنگام برش خوردن، بلورهای زردرنگ الیوین که ویژگی شاخص پالاسیتها هستند، بهخوبی در آن دیده میشوند.
شهابسنگ سیمچان
شهابسنگ سیمچان یک شهابسنگ سنگی-آهنی است که در سال ۱۹۶۷ در روسیه کشف شد. ماهیت پالاسیتی آن تنها در سالهای اخیر مشخص شد، زیرا برخی قطعات آن دارای بلورهای الیوین بودند و برخی دیگر این بلور را نداشتند. همچنین الگوی ویدمناشتاتن نیز در برخی نمونههای این شهابسنگ مشاهده میشود.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ چگونه شهابسنگها را از سنگهای معمولی زمین تشخیص دهیم؟
شهابسنگها ممکن است بسیار شبیه سنگهای عادی زمین باشند. بااینحال، ظاهر تیره آنها یکی از ویژگیهای متمایزشان است. این اجرام هنگام ورود به جو زمین میسوزند و این موضوع از سطح خارجی تیره آنها مشخص است.
همچنین شهابسنگها حاوی آهن و دیگر مواد متراکم هستند. به همین دلیل، نسبت به اندازه خود، وزنی سنگینتر از سنگهای عادی دارند. آهن موجود در شهابسنگهای فلزی نیز باعث خاصیت مغناطیسی در آنها میشود. علاوه بر ظاهر سوخته، بیشتر شهابسنگها دارای فرورفتگیهای ویژهای به نام «رگماگلیپت» هستند.
رگماگلیپتها فرورفتگیهایی شبیه جای انگشت هستند که اغلب روی شهابسنگهای بزرگ دیده میشوند. بیشتر شهابسنگها دارای یک پوسته ذوبی هم هستند؛ سطحی براق که در اثر سایش و گرمای ناشی از عبور از جو ایجاد شده است و بهعنوان حقایقی درباره شهاب سنگ ها به تشخیص آنها کمک میکند.
برای تشخیص بهتر بد نیست بدانید که شهابسنگها بلورهای روشنرنگی مانند کوارتز ندارند. همچنین میتوان آنها را روی یک سطح سرامیکی بدون لعاب کشید. بیشتر شهابسنگها، نه تمام آنها، اثری به شکل خط رنگی بر جا نمیگذارند.
حقایقی درباره شهاب سنگ ها؛ چند نکته جالب دیگر
- حدود ۶۶ میلیون سال پیش، نزدیک به ۶۰ درصد از حیات روی زمین در اثر برخورد یک سیارک عظیم از بین رفت. باور دانشمندان این است که همین رویداد باعث انقراض دایناسورها شد. این برخورد در شبهجزیره یوکاتان رخ داد و دهانه چیکشلوب را به وجود آورد.
- جرم برخوردکنندهای که دهانه چیکشلوب را ایجاد کرد، قطری بین ۱۱ تا ۸۱ کیلومتر داشت. گفته میشود انرژی آزادشده از این برخورد معادل ۲۱ تا ۹۲۱ میلیارد برابر بمب هیروشیما بوده است.
- تخمین زده میشود هر روز حدود ۴۴ تن (۴۸٫۵ تن آمریکایی) مواد فضایی روی زمین فرود میآیند. حدود ۹۹ درصد این مواد را ریزشهابسنگها تشکیل میدهند. این شهابسنگهای بسیار کوچک در ابعاد گردوغبار یا حتی میکروسکوپی، همهجا در اطراف ما وجود دارند. به دلیل اندازه کوچکشان، یافتن آنها در مناطق دورافتادهای مانند بیابانها و جنوبگان آسانتر است.
- تاکنون حدود ۶۰ هزار شهابسنگ روی زمین کشف شده است که از میان آنها، حدود ۱۲۶ مورد منشا مریخی دارند.
- یکی از بهترین دهانههای برخوردی حفظشده، دهانه شهابسنگ بارینجر در آریزونا است. قطعات جرم ایجادکننده این دهانه با نام شهابسنگ «کنیون دیابلو» شناخته میشوند.
- «تائودنی ۰۰۲» بزرگترین شهابسنگ مریخی کشفشده روی زمین است. این شهابسنگ که در سال ۲۰۲۱ کشف شد، بهصورت برشنخورده ۱۴٫۵ کیلوگرم وزن دارد و حقایقی درباره شهاب سنگ های مریخی را برای دانشمندان مشخص میکند.
- تصور میشود گیاهان منحصربهفرد «ونوس مگسخوار» منشایی فرازمینی داشته باشند، چراکه این گیاهان گوشتخوار اغلب در مناطقی یافت میشوند که شهابسنگها در آنها سقوط کردهاند!
