منظومه شمسی ما شبیه به جعبهای پر از جواهر است؛ پر از دنیاهای درخشان و گوناگون که همه آنها هم سیاره نبوده و برخی قمرهای منظومه شمسی هستند. در ادامه با ۱۰ تا مورد از شگفتانگیزترین قمرهایی که در منظومه شمسی وجود دارند، آشنا میشویم.
1) اروپا؛ دنیای اقیانوسی
اروپا، قمر سیاره مشتری یکی از بخشهای منظومه شمسی است که دانشمندان امید زیادی به پیدا کردن محیطی مناسب جهت شکلگیری نوعی از حیات فرازمینی در آن دارند. دانشمندان بر این باورند که زیر پوسته یخی این قمر، یک اقیانوس آب شور وجود دارد که حجم آن دو برابر تمام اقیانوسهای کره زمین است. همچنین این احتمال را میدهند که عناصر شیمیایی لازم برای شکلگیری حیات هم در این مکان وجود داشته باشد. ناسا در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۴ فضاپیمای «Europa Clipper» را به سمت این قمر پرتاب کرد تا احتمال وجود مکانهایی برای پشتیبانی از حیات زیر سطح اروپا را بررسی کند.
2) تایتان با آبوهوایی عجیب از دیگر قمرهای منظومه شمسی
تایتان، قمر مهآلود سیاره زحل | نگین حلقهدار منظومه شمسی، از سیاره عطارد هم بزرگتر است؛ اما شباهتش به این سیاره فقط به اندازهای که دارد محدود نمیشود. تایتان جوی ضخیم دارد و حتی چرخهای شبیه «چرخه آب» هم در آن جریان دارد. با این تفاوت که آنجا آنقدر سرد است که آب نمیتواند به صورت مایع وجود داشته باشد.
در عوض باران هیدروکربنهای مایعی مثل اتان و متان که روی کوههای یخی این مورد از قمرهای منظومه شمسی میبارد، در رودخانهها جاری میشود و در دریاهای وسیع جمع میشوند. فضاپیمای کاسینی با استفاده از رادار، دریاهای متانی تایتان را نقشهبرداری کرد و دوربینها حتی بازتاب نور خورشید روی سطح دریاها را نیز ثبت کردند.
3) غول یخی منظومه شمسی؛ گانیمد
گانیمد، قمر سیاره مشتری، بزرگترین قمر منظومه شمسی محسوب میشود. این قمر از سیاره عطارد و سیاره کوتوله پلوتو بزرگتر است و حدود سهچهارم اندازه مریخ را دارد. همچنین تنها قمری است که میدانیم میدان مغناطیسی مخصوص به خودش را دارد.
4) تریتون؛ شورشی واپسگرا
تریتون بزرگترین قمر نپتون و تنها قمر بزرگ منظومه شمسی است که در خلاف جهت چرخش سیاره خود به دور آن میگردد؛ در واقع مداری واپسگرا یا رتروگرید دارد. این احتمال وجود دارد که تریتون از کمربند کویپر، جایی که پلوتو در مدار آن قرار دارد، به دام افتاده باشد. با وجود سرمای شدید در این قمر، تریتون فعالیتهای آتشفشانی یخی دارد، به این معنی که نیتروژن یخزده گاهی مستقیما به گاز تبدیل میشود و به شکل فوارههایی از سطح آن فوران میکند.
5) انسلادوس وفادار یخی از دیگر قمرهای منظومه شمسی
مشهورترین آبفشانهای منظومه شمسی بیرون از زمین متعلق به یکی دیگر از قمرهای منظومه شمسی یعنی انسلادوس، قمر فعال زحل، هستند. این جرم کوچک و یخی است اما طبق مشاهدات کاسینی یکی از جذابترین مقاصد علمی در منظومه شمسی محسوب میشود. فوارههایی شبیه آبفشان، بخار آب و ذرات یخ را از اقیانوسی زیرزمینی در زیر پوسته یخی انسلادوس به بیرون پرتاب میکنند. انسلادوس با داشتن یک اقیانوس سراسری، شیمی منحصربهفرد و گرمای داخلی، یکی از امیدبخشترین گزینههای ما در جهت جستجو برای یافتن جهانهایی است که به احتمال زیاد حیات در آنها وجود دارد.
6) آیو؛ دنیای آتشفشانی
قمر آیو تحت تاثیر نیروهای گرانشی بسیار شدیدی قرار دارد که باعث بالا و پایین رفتن سطح آن تا حدود ۳۳۰ فوت (۱۰۰ متر) میشوند اما نتیجه این اتفاق چیست؟ آیو فعالترین جرم آتشفشانی منظومه شمسی است؛ با صدها آتشفشان که بعضی از آنها فوارههای گدازه را تا دهها مایل به بالا پرتاب میکنند.
7) شارون و پلوتو با دنیایی دوگانه
شارون که نصف اندازه پلوتو است، بزرگترین قمر این سیاره و بزرگترین ماهواره طبیعی شناختهشده نسبت به جرم اصلی خود محسوب میشود. اندازه این قمر نسبت به پلوتو آنقدر بزرگ است که گاهی از پلوتو و شارون بهعنوان یک سامانه سیاره دوتایی یا دوگانه یاد میشود. گردش شارون به دور پلوتو ۶٫۴ روز زمینی طول میکشد و یک چرخش کامل پلوتو به دور خودش هم ۶٫۴ روز زمینی زمان میبرد.
به همین دلیل، از دید پلوتو، شارون این جرم بزرگ در میان قمرهای منظومه شمسی نه طلوع میکند و نه غروب؛ بلکه همیشه در نقطه ثابت بالای سطح پلوتو معلق میماند. همچنین یک سمت شارون همیشه رو به پلوتو است.
8) میماس؛ ستاره مرگ
قمر میماس زحل یک ویژگی خاص دارد که بیشتر از هر چیز دیگری توجهات را به خود جلب میکند و این ویژگی دهانه هرشل است. این دهانه در اثر برخوردی به وجود آمده؛ اتفاقی که ممکن بود این دنیای کوچک را از هم متلاشی کند. هرشل ظاهری خاص برای میماس ایجاد کرده که اغلب باعث شوخیهایی درباره فیلم جنگ ستارگان میشود. اما در این مورد خاص، تنها با یک قمر طرف هستیم، نه ستاره مرگ.
9) نترسید، فقط فوبوس است
مریخ در داستانهای رومی، بهعنوان مارس یا خدای جنگ شناخته میشود، بنابراین عجیب نیست که دو قمر کوچک آن فوبوس به معنی «ترس» و دیموس به معنی «وحشت» نام گرفتهاند. مدارگرد شناسایی مریخ ناسا این نما از فوبوس را ثبت کرده که حدود ۱۷ مایل (۲۷ کیلومتر) عرض دارد. در حال حاضر فوبوس در مسیر برخورد با مریخ قرار دارد؛ در واقع این قمر هر صد سال حدود ۶ فوت (۱٫۸ متر) به مریخ نزدیکتر میشود. با این روند، طی ۵۰ میلیون سال آینده به مریخ برخورد کرده یا از هم میپاشد و به حلقهای در اطراف آن تبدیل میشود.
10) ماه از دیگر قمرهای منظومه شمسی؛ قمری که از همه بهتر میشناسیم
اگرچه دههها از آخرین باری که انسان روی سطح آن قدم گذاشت میگذرد، ماه زمین هنوز بههیچوجه متروکه نشده است و چندین ماموریت رباتیک همچنان به کاوش در آن ادامه میدهند. برای مثال، این نمای خیرهکننده از دهانه معروف تیکو توسط مدارگرد شناسایی ماه ناسا ثبت شده؛ فضاپیمایی که هنوز هم سطح ماه را با جزئیات بالا نقشهبرداری میکند.
